قیام خراسان- شهادت کلنل پسیان خان
در بخشي از گزارشات كنسول انگليس در مشهد در خصوص وقايع بالا چنين آمده است:
“ كلنل محمد تقي خان پسيان در صبح روز شانزدهم سپتامبر طي ياداشتي به من اطلاع داد كه از اين تاريخ تلگرافهاي
كنسولگري و تمام اتباع انگليس مي بايست به صورت غير رمز و فقط توسط تلگرافچي هاي ايراني مخابره شوند و
استفاده از وسائل ديگر هم ممنوع اعلام ميشود“
جنبش محمد تقي خان پسيان – ميرزا صالح
با بروي كار آمدن قوام اين مهره ي استعمار، اكنون دولت مركزي تصميم دارد تا به هر قيمتي كلنل، اين ازاده و وطن
پرست را از سر راه بردارد. در اين رابطه بود كه قوام السلطنه تلگراف زير را براي شوكت الملك والي قائنات فرستاد
و خواهان سركوب جنبش در خراسان گرديد. لازم به تذكر است كه شوكت الملك پدر اسدالله اعلم يكي از آمران حكومت
محمد رضا شاه بود.
“ از تهران به بيرجند
جناب مستطاب اجل آقاي امير شوكت الملك حكمران قائنات و سيستان دام اقباله
البته از رفتار اخير كلنل محمد تقي خان مطلع شده و ميداند با وجود مساعي دولت در اين كه مشاراليه از طريق اطاعت
خارج نشود، حركات مجنونانه ي خود را دوام داده، بناي خود سري و تمرد گذارده، اسباب اختلال اوضاع خراسان
گرديده است. بر حسب امر قدر قدرت بندگان اعليحضرت اقدس شاهنشاهي ارواحنا فداه اردوي قزاق مركب از پنج
هزار نفر رهسپار خراسان است. بديهي است در اين موقع وظيفه ي دولت خواهي و شاه پرستي سركردگان و روساي
خراسان و سيستان جز اين نيست كه با تمام قوا بر ضد محمد تقي خان متمرد اقدام و خدمات صادقانه ي خود را به
منصه ظهور بر سانند. لهذا حسب الامر به جنابعالي مقرر ميشود كه محمد تقي خان نايب سرهنگ را متمرد شناخته و
به هيچ وجه به اقدامات و اظهارات او اعتبار ندهيد و قواي خود را هرچه ممكن شود حاضر ، عمليات خود سرانه ي او را قويا جلوگيري نمائيد.“
همان منبع بالا
رضاخان و قوام که از دسیسههای خود نتیجهای نگرفتند، عاقبت تصمیم بهسرکوب جنبش پسیان گرفتند. علاوه برآن برخی خان های سرسپرده محلی را علیه کلنل تحریک کردند.
« دولت، کلنل را یاغی و خودسر معرفی کرد و او نیز مستقلاً به حکومت پرداخت و حتی حزب ملی به کمک او در خراسان تشکیل شد. در این هنگام سردار معزز حاکم بجنورد که پیشتر قول همکاری به کلنل داده بود خیانت کرد و کردهای قوچانی را به شورش واداشت. شورشیان با حمله به بجنورد و خلع سلاح ژاندارمها شهر را به تصرف درآوردند. کلنل برای دفع کردان شمال شبانه با گروهی از افسران و ژاندارمها به سوی قوچان شتافت و در تپههای داوودلی جعفرآباد با اکراد مواجه شد و جنگید».
ایران پدیا
بدستور دولت مركزي سناريوي سركوب قيام خراسان اكنون بعهده ي اكراد قوچاني به سركردگي سردار معزز واگذار
ميگردد. در گناباد سردار معزز عليه كلنل پسيان خان سر به شورش ميگذارد و كلنل بهمراه قواي خود كه قريب شش
هزار ژاندارم بودند به مشهد و سپس به محل شورش ميرود. در گيري هاي گسترده يي بين قواي تحريك شده از سوي
دولت مركزي و قواي كلنل پسيان خان روي ميدهد كه بيش از نيمي از قواي “ ژاندارم“ طي آنها كشته ميشوند و كلنل به تنهايي و در حاليكه به محاصره ي دشمن در آمده بود تا آخرين مهمات جنگيده و نهايت در تاريخ 11 مهر 1300 به
شهادت ميرسد.
“ ميگويند موقعي كه سر كلنل را با شمشير و در چند ضرب جدا ميكردند در ضربت اول كه هنوز جان داشت گفته بود:
وطن، وطن ايران ….
روز شنبه ششم صفر اهالي مشهد از پير و جوان و كسبه بازارها را تعطيل و شاگردان مدارس اجتماع نمودند، دسته
هاي گل بدست گرفته و عقب جنازه ي كلنل محمد تقي خان حركت ميكردند. نعش را روي توپ گذارده بودند و موزيك
نواي عزا را مينواخت. سپس نعش را بطرف مقبره ي نادري برده، در آنجا مدفون كردند. از ابتداي حركت دادن نعش
شليك توپ تا موقع دفن دوام داشت…..“
همان منبع بالا
ادامه دارد