نخست‌وزیر عراق دست خالی بازگشت؟
سفر چندساعته و اعلام‌نشده علی فالح الزیدی، نخست‌وزیر عراق، به تهران در روز جمعه ۱۵ آبان، در شرایطی انجام شد که جنگ ایران و آمریکا، فشارهای واشینگتن بر بغداد و بحران صادرات نفت عراق، این کشور را در موقعیتی پیچیده قرار داده است.
ترکیب هیئت همراه الزیدی و محور گفت‌وگوهای او با مقام‌های ارشد رژیم ایران نشان می‌دهد که این سفر فراتر از یک دیدار معمول دیپلماتیک و با هدف بررسی راه‌های مهار تنش‌های منطقه‌ای انجام شده است.
خبرگزاری فارس از سفر الزیدی و دیدار او با محمدباقر قالیباف خبر داد. تسنیم نیز اعلام کرد که نخست‌وزیر عراق علاوه بر قالیباف، با مسعود پزشکیان، رئیس‌جمهور رژیم ایران، دیدار کرده است. یاسر عبدالزهراء الحجاج، سفیر عراق در تهران، روز دوشنبه ۱۸ آبان، ماهیت این سفر را «خاص و غیرعلنی» توصیف کرد و گفت هدف آن بررسی راه‌های کاهش تنش در منطقه و جلوگیری از گسترش درگیری‌ها بوده است.
نکته قابل توجه، ترکیب هیئت همراه نخست‌وزیر عراق بود. فالح فیاض، رئیس حشد شعبی، و هادی عامری، فرمانده سازمان بدر، او را در این سفر همراهی می‌کردند. حضور این دو چهره نزدیک به ساختار شبه‌نظامی مورد حمایت تهران، به سفر الزیدی ابعادی فراتر از یک مأموریت صرفاً دیپلماتیک می‌بخشد و اهمیت آن را در معادلات امنیتی عراق و روابط بغداد و تهران برجسته می‌کند.
بغداد؛ میانجی یا تحت فشار؟
بر اساس گزارش منابع آگاه که فارس و دنیای اقتصاد منتشر کرده‌اند، محور اصلی مذاکرات، تلاش عراق برای پایان دادن به جنگ رژیم ایران و آمریکا بوده و موضوع دیگری در دستور کار قرار نداشته است. در این دیدار، قالیباف پیشنهاد دو روزه تهران برای پایان جنگ در همه جبهه‌ها را تشریح کرده است. عباس عراقچی نیز گفته تصمیم‌گیری درباره این پیشنهاد اکنون بر عهده کاخ سفید است.
با این حال، منابع ایرانی گزارش داده‌اند که سفر نخست‌وزیر عراق نتیجه‌ای در راستای جلب رضایت طرف آمریکایی به همراه نداشته است.
هم‌زمان، بغداد با فشار اقتصادی و سیاسی واشینگتن نیز روبه‌رو است. فؤاد حسین، وزیر خارجه عراق، در گفت‌وگو با الجزیره اعلام کرده وزارت خزانه‌داری آمریکا رسماً از بغداد خواسته است برای افزایش فشار اقتصادی بر تهران، تمام گذرگاه‌های مرزی با ایران به‌جز دو گذرگاه را ببندد. عراق پیش‌تر نیز در اواخر مهرماه گذرگاه شیب در مقابل چذابه را به‌طور موقت و با هدف بازبینی تدابیر امنیتی و نصب تجهیزات بازرسی تعطیل کرده بود.
بحران نفت و اهمیت تنگه هرمز
یکی دیگر از محورهای مهم فشار بر دولت عراق، توقف صادرات نفت از مسیر تنگه هرمز بوده است. وزیر خارجه عراق میزان خسارت ناشی از این وضعیت را حدود ۶۰ میلیارد دلار اعلام کرده است. به گفته او، بغداد با تفاهم‌هایی با واشینگتن و تهران توانسته صادرات نفت خود را از طریق مسیری دریایی در نزدیکی عمان از سر بگیرد.
در مقابل، عباس عراقچی بازگشایی تنگه هرمز را به پذیرش شروط تهران از سوی آمریکا، از جمله لغو تحریم‌های جدید، رفع محاصره دریایی و آزادسازی دارایی‌های مسدودشده ایران، مشروط کرده است.
در مجموع، سفر الزیدی نشان داد بغداد می‌کوشد در بحران میان تهران و واشینگتن نقش میانجی را ایفا کند؛ اما هم‌زمان با سه پرونده حساس روبه‌رو است: فشار آمریکا برای محدود کردن روابط مرزی با ایران، تلاش تهران برای پایان جنگ با شرایط مورد نظر خود و ضرورت حفظ صادرات نفت عراق.
با توجه به نبود توافق اعلام‌شده و گزارش منابع ایرانی درباره ناکامی این سفر در جلب رضایت آمریکا، هنوز نمی‌توان از موفقیت میانجی‌گری بغداد سخن گفت. سرنوشت این تلاش به واکنش واشینگتن به پیشنهاد تهران، تصمیم‌های بعدی دولت عراق درباره گذرگاه‌های مرزی و وضعیت صادرات نفت از مسیر تنگه هرمز بستگی دارد.
ایران آزادی